X
تبلیغات
رایتل
دوشنبه 30 آذر‌ماه سال 1388
توسط: روزبه

شب چله

شب چله؛ شب زایش خورشید و آغاز سال میترایی فرخنده باد
http://roozbehs68.persiangig.com/Pt/300988.jpg 

دیر زمانی است که مردمان ایرانی و بسیاری از جوامع دیگر، در آغاز فصل زمستان مراسمی را برپا می‌دارند که در میان اقوام گوناگون، نام‌ها و انگیزه‌های متفاوتی دارد. در ایران و سرزمین‌های هم‌فرهنگ پیراون، از شب آغاز زمستان با نام «شب چله» نام می‌برند که همزمان با شب انقلاب زمستانی است.
شب چله یکی از مهمترین آیین و جشن های ایران بوده و هست.


 

به شوند ریز بینی گاهشماری ایرانی و برابری کامل آن با گاهشمار طبیعی، همواره و در همه سال‌ها، انقلاب زمستانی برابر با شامگاه سی‌ام آذرماه و بامداد یکم دی‌ماه است. هر چند امروزه برخی به اشتباه بر این گمانند که مراسم شب چله برای رفع نحوست بلندترین شب سال برگزار می‌شود؛ اما می‌دانیم که در باورهای کهن ایرانی هیچ روز و شبی، نحس و بد یوم شناخته نمی‌شده است. جشن شب چله، همچون بسیاری از آیین‌های ایرانی، ریشه در رویدادی کیهانی دارد.

در گذشته، آیین‌هایی در این هنگام برگزار می‌شده است که یکی از آنها جشنی شبانه و بیداری تا بامداد و تماشای بردمیدن (طلوع) خورشید تازه زایش شده، بوده است. جشنی که از لازمه‌های آن، حضور کهنسالان و بزرگان خانواده، به نماد کهنسالی خورشید در پایان پاییز بوده است، و همچنین خوراکی‌های فراوان برای بیداری درازمدت که همچون انار و هندوانه و سنجد، به رنگ سرخ خورشید باشند.

بسیاری از ادیان نیز به شب چله مفهومی دینی دادند. در آیین میترا (و بعدها با نام کیش مهر)، نخستین روز زمستان به نام «خوره روز» (خورشید روز)، روز زایش مهر و نخستین روز سال نو بشمار می‌آمده است و امروزه کارکرد خود را در گاهشمار میلادی که ادامه گاهشماری میترایی است و حدود چهارصد سال پس از "مبدأ میلادی" به وجود آمده؛ ادامه می‌دهد.

نامگذاری نخستین ماه زمستان و سال نو با نام «دی» به معنای دادار/خداوند از همان باورهای میترایی سرچشمه می‌گیرد.

نخستین روز زمستان در نزد خرمدینانی که پیرو مزدک، قهرمان بزرگ ملی ایران بوده‌اند (که هنوز هم حامیان سرمایه‌داری لجام گسیخته اندیشه‌های عدالت‌جویانه او را سد راه منافع طبقاتی خود می‌دانند) سخت گرامی و بزرگ دانسته می‌شد و از آن با نام «خرم روز» یاد می‌کرده و آیین‌هایی ویژه داشته‌اند. این مراسم و نیز سالشماری آغاز زمستانی هنوز در میان برخی اقوام دیده می‌شود که نمونه آن تقویم محلی پامیر و بدخشان (در شمال افغانستان و جنوب تاجیکستان) است.

همچنین در گاهشمار کهن ارمنیان نیز از نخستین ماه سال نو با نام «ناواسارد» یاد شده است که با واژه اوستایی «نوسرذه» به معنای «سال نو» در پیوند است.

امروزه می‌توان زایش خورشید را آنگونه که پیشینیان ما به دیده می‌نشسته‌اند، تماشا کرد: در دوران باستان بناهایی برای سنجش رسیدن خورشید به مواضع سالانه و زایش گاهشماری ساخته می‌شده که یکی از مهمترین آنها چارتاقی نیاسر کاشان است که فعلاً تنها بنای سالم باقی‌مانده در این زمینه در ایران است.

پژوهش‌های نگارنده که در سال 1380 منتشر شد (نظام گاهشماری در چارتاقی‌های ایران)، نشان می‌دهد که این بنا بگونه‌ای طراحی و ساخته شده است که می‌توان زمان رسیدن خورشید به برخی از مواضع سالانه و نیز نقطه انقلاب زمستانی و آغاز سال نو میترایی را با موشکافی تماشا و شناسایی کند.

هر ساله این جشن دیدار بردمیدن و زایش خورشید در چارتاقی‌های نیاسر، نویس و بتخانهٔ آتشکوه، با حضور دوستداران باستان‌ستاره‌شناسی ایرانی و دیگر مشتاقان در محل چارتاقی‌ها برگزار می‌‌شود.

نظرات (7)
حسام
دوشنبه 30 آذر‌ماه سال 1388 ساعت 12:39 ب.ظ
شب یلدای شما هم مبارک...
پاسخ:
:)
خیلی خیلی خوش باشه مال شما هم + گل و شیرینی و انار و هندوانه و دیوان حافظ !
امتیاز: 0 0
فروغ ف
دوشنبه 30 آذر‌ماه سال 1388 ساعت 03:49 ب.ظ
درود روزبه جان:
نخست ، تسلیت
دیگر اینکه این عکس درست همونه که یلدای سال پیش من در میان روشنی های شب زدم و حالا که دیدمش تنم لرزید به یاد اون شب ...و چندین ساله که یلدا واسم سخت می گذره...
یلدات شاد ، روشن و گرم هم میهن عزیزم

فروغ
پاسخ:
درود فروغ جان.
خوبی؟
بی شک.. یادش گرامی..

من در مورد فرتور هایی که واسه جشن هاست زیاد سخت نمی گیرم اینم تو سیستم داشتم.
زش خوشم اومد..

+ تفاهم رو داشتی!!
شب خوبی داشته باشی..
امتیاز: 0 0
شهرزاد
دوشنبه 30 آذر‌ماه سال 1388 ساعت 06:58 ب.ظ
سلامم روزبه عزیز:
خوبی برادر؟؟
شما کم پیدایی یا من کم سعادت...دلم برات تنگ شده بی معرفت...یه سر به نم بزن..منم هستم همین دورو وراهااااااا
من نوشته هاتو می خونم و بهت سر می زنم فقط به دلیل فرصت اندک گاهی وقت نمی کنم برات کامنت بزارم یا کم عقیده با شما هستم.....
به هر جهت کوتاهی منو ببخش و به دل نگیر....
تبریکاتو به صورت آف برات گذاشته بودم ولی مجددا یلدات مبارک عزیزم..امیدوارم شب خوبی رو در کنار خانواده بگذرونی....
من دیشب آپ کردم..پیشاپیش ؛ولی دقیقا عکسی که گذاشتم عکسی که تو گذاشتی برای نوشتت.....تفاهم و سلیقرو داشتی؟؟؟!!!!
فدای تو...
تا دوباره....
پاسخ:
درود شهرزاد جون
برادر؟ ای بابا :دی
من کم پیدام. اینجا شبکه رو نابود کردن. سرعت پرید این چند روز.
تو همیشه گلی :دی گل هم بمون.
خواهش می کنم شهرزاد جون این چه سخنیه :دی

آره. تفاهم.. زمان این رسیده که ... (اااهااا نیناش :دی)

قربانت.
شب خوش
امتیاز: 0 0
محسن
سه‌شنبه 1 دی‌ماه سال 1388 ساعت 06:50 ب.ظ
دیدی دیشب چقدر بلند بود؟ مثلن فکر می کردی ساعت یازده است ولی هشت بود.
یلدایت مبارک.
پاسخ:
آره منم تا چهار بیدار بودم. گفتم الانه که برم نگاه ساعت کنم ببینم دو هست؟
ذفتم دیدم نع خیر هنوز چهاره..
بعد اون رفتم دیدم تنها یک هزارم ثانیه طولانی تره..
مال شما هم شادباش.
امتیاز: 0 0
فطرس
پنج‌شنبه 3 دی‌ماه سال 1388 ساعت 10:21 ق.ظ
به قول مامانم اینا.....واه!!!
شما چی چی میگین بهم
من که سردرنمیارم
به قول بچه ها چرتوپرت سرهم میکنید بهم میگین
حالا که این طوره اینو از من داشته باش
-----........-----
من عاشق وطنم
پایدار
تا
پای
دار
شیرسرخ(وطن)
اینو یکی میگفت یادم نیست
کریسمس مبارک
دلت bi BAK
پاسخ:
خوبی؟
میگم به کل سربازی زده نابودت کرده جون من ؟
آره؟
منم دارم سربازی !!! برم این گونه می شوم هذا ؟؟
نرم؟
برم؟
امتیاز: 0 0
پروانه
سه‌شنبه 8 دی‌ماه سال 1388 ساعت 12:11 ق.ظ
جشن یلدا ، از آیین های کهن ما ایرانی ها بسیار بر دل و جان ما جای دارد. کمی دیر آمدم ولی بر شما شاد باشد.
پاسخ:
به همچنین. :) منم خیلی زمان گذشته از واپسین باری که نزد شما و پروانه اومدم..
این رو بذارین پای این شب و روز تاریک !!
با سپاس فراوان گرامی دوست من :)
امتیاز: 0 0
سیما
پنج‌شنبه 10 دی‌ماه سال 1388 ساعت 12:39 ب.ظ
مرگ پدر مردم ایران ... تسلیت.من به روزم و منتظر حضور تو ... .
پاسخ:
من بی معرفت شدم یا شما ؟؟!!
بی شک می آیم.
امتیاز: 0 0
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
نام :
پست الکترونیک :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد